Dlaczego zniszczono templariuszy: Filip IV, Vox in excelso i papież, który zniósł zakon, nie skazując go
Przebieg wydarzeń i to, co zapisują same dokumenty
Filip IV Piękny kazał aresztować templariuszy w swoim królestwie od 1307 roku i wszystko inne z tego wynikło. Motywy Filipa są najpewniej opowiadaną i najsłabiej udokumentowaną częścią całej historii, dlatego poniżej trzymam się dat i zdań cytowanych z samego tekstu soborowego.
| Co się wydarzyło | Kiedy | Co robi dokument |
|---|---|---|
| Aresztowania we Francji, z rozkazu Filipa IV | Od 1307 | Same aresztowania, bez motywów |
| Przesłuchania papieskie w Chinon | Przed soborem | Klemens V zwalnia przywódców z ekskomuniki |
| Vox in excelso | 22 marca 1312 | Znosi zakon zarządzeniem, a nie wyrokiem |
| Ad providam | 2 maja 1312 | Przekazuje majątek joannitom, z wyłączeniem Iberii |
| Jacques de Molay spalony | 1314 | 18 marca, choć niektórzy badacze twierdzą, że 11 marca |
Obie bulle są cytowane z tekstu Soboru w Vienne. Wszystko w trzeciej kolumnie to to, co robi sam dokument, a nie to, co jego zdaniem znaczył według późniejszych autorów.
Vox in excelso: zniesiony, nie skazany
To najważniejszy fragment na tej stronie i są to trzy zdania papieskiej łaciny przełożone na angielski. Zdanie operatywne: „Znosimy, za aprobatą świętego soboru, zakon templariuszy… nie wyrokiem ostatecznym, lecz apostolskim zarządzeniem lub rozporządzeniem.”
A oto powód, w tej samej bulli: „Chociaż dotychczasowe postępowanie prawne przeciwko zakonowi nie pozwala na jego kanoniczne potępienie jako heretyckiego wyrokiem ostatecznym, dobre imię zakonu zostało w dużej mierze odebrane przez przypisywane mu herezje.” Następnie zakaz: „Całkowicie zakazujemy, aby ktokolwiek odtąd wstępował do zakonu, przyjmował lub nosił jego habit albo ośmielał się zachowywać jak templariusz.”
Odpowiedź na pytanie „czy templariusze zostali uznani za winnych?” brzmi więc: nie. Papież napisał, że sprawa przeciwko nim nie pozwalała na kanoniczne potępienie, a mimo to zniósł ich z tego powodu, że ich reputacja przepadła. To akt administracyjny i człowiek, który go podpisał, tak powiedział. To także sprawia, że portugalski przebieg wydarzeń jest prawnie zrozumiały: zakon zlikwidowany zarządzeniem zostawia majątek do ponownego przydzielenia, a nie do konfiskaty przestępcom.
Ad providam i zdanie, na którym opiera się cała ta strona
Sześć tygodni później ten sam sobór przekazał majątek templariuszy joannitom. A potem, dosłownie: „Wyłączamy majątek wspomnianego dawnego zakonu templariuszy w królestwach i krajach naszych umiłowanych synów w Chrystusie, dostojnych królów Kastylii, Aragonii, Portugalii i Majorki, poza królestwem Francji.”
W Portugalii nic nie musiało być ukrywane, przemycane ani potajemnie zachowywane. Wyjątek jest zapisany w bulli, przez papieża, po łacinie, w tekście soborowym, który każdy może przeczytać. To mocniejszy fakt niż jakakolwiek opowieść o tajnym przetrwaniu (co stało się potem w Portugalii).
Co naprawdę powiedział Jacques de Molay
Molay i Geoffroi de Charney zostali skazani na dożywotnie więzienie. „Głośno protestowali, twierdząc, że są niewinni”; Filip kazał ich skazać jako heretyków-recydywistów i spalić tego samego wieczoru na Ile des Javiaux na Sekwanie, w 1314 roku. Większość źródeł podaje 18 marca, część współczesnych badaczy przekonuje, że 11 marca.
Teraz o tym, co często jest przekręcane. Niemal współczesny naoczny świadek, kleryk Geoffroi de Paris, zapisał, że Molay, nie okazując lęku, powiedział obecnym, że Bóg pomści ich śmierć. Na tym kończy się zapisana wypowiedź.
Słynnej klątwy, w której Molay wzywa papieża Klemensa V i króla Filipa IV przed Boży sąd w ciągu roku, nie ma w relacji naocznego świadka. To zlepek: kronikarz Ferreto z Vicenzy włożył podobne słowa w usta innego, anonimowego templariusza z Neapolu, mówiącego przed Klemensem V, a oba przekazy później się zlały. Obaj mężczyźni rzeczywiście zmarli w ciągu roku. Zbieg okoliczności, który wszyscy pamiętają, nadal pozostaje zbiegiem okoliczności.

„Templariusze zostali rozgrzeszeni 700 lat za późno”: pergamin z Chinon
Spotkasz się z tym nagłówkiem. Oto, czym jest. Pergamin z Chinon to zapis papieskich przesłuchań przywódców templariuszy w Chinon, odnaleziony ponownie w Watykańskim Archiwum Apostolskim w latach 2000. przez paleografkę Barbarę Frale. Klemens V udziela w nim rozgrzeszenia z ekskomuniki: „łaski przebaczenia od wyroku ekskomuniki”.
To rozgrzeszenie kościelne z ekskomuniki, po spowiedzi. To nie jest uniewinnienie z zarzutów i nie jest cofnięcie kasaty, która i tak nastąpiła później. Dokument jest prawdziwy i ważny, a nagłówki o nim często idą dalej niż on sam.
Kto pokonał templariuszy?
Nikt, w sensie, jaki ma to pytanie. Nie było klęski na polu bitwy. Król ich aresztował, papież zlikwidował zakon administracyjnym zarządzeniem, wprost odmawiając jego potępienia, a majątek przekazała druga bulla. W czterech królestwach iberyjskich, w tym w Portugalii, wyłączono nawet to przekazanie (a oto, co wypełniło tę lukę).
Przewodnik specjalizujący się w templariuszachLizbona: wycieczka śladami templariuszy - Almourol, Tomar i Klasztor Chrystusa
Cały dzień, w TomarTomar i templariusze, Klasztor Chrystusa: opowieść historyczna
Najtaniej z przewodnikiemTomar: wycieczka piesza do Klasztoru Chrystusa, mała grupa i bilety
Dalej: Zakon Chrystusa i pytanie, czy był kontynuacją templariuszy, templariusze w Tomar i kwestia masonerii.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego zniszczono templariuszy?
Aresztowano ich we Francji od 1307 roku z rozkazu króla Filipa IV, a papież Klemens V rozwiązał zakon bullą Vox in excelso z 22 marca 1312. Bulla znosi zakon „nie wyrokiem ostatecznym, lecz apostolskim zarządzeniem lub rozporządzeniem”, czyli aktem administracyjnym, a nie wyrokiem skazującym.
Czy templariusze zostali uznani za winnych herezji?
Nie. Vox in excelso stwierdza, że postępowanie prawne przeciwko zakonowi „nie pozwala na jego kanoniczne potępienie jako heretyckiego wyrokiem ostatecznym”, i znosi go z tego powodu, że jego reputację zniszczyły oskarżenia. Papież napisał to sam.
Który król zdradził templariuszy?
Filip IV Francuski kazał dokonać aresztowań w swoim królestwie od 1307 roku i stamtąd szedł nacisk na papiestwo. Jego motywy to najpewniej opowiadana i najsłabiej udokumentowana część tej historii.
Który papież ekskomunikował templariuszy?
Żaden, jako zakon. Klemens V zniósł templariuszy zarządzeniem administracyjnym, odmawiając kanonicznego potępienia, a pergamin z Chinon zapisuje, że udzielił przywódcom rozgrzeszenia z ekskomuniki. Kasata i ekskomunika to różne akty, a ciągle się je myli.
Co powiedział Jacques de Molay przed śmiercią?
Według naocznego świadka, kleryka Geoffroi de Paris, nie okazał lęku i powiedział, że Bóg pomści ich śmierć. Słynna klątwa wymieniająca papieża i króla to późniejszy zlepek: kronikarz Ferreto z Vicenzy włożył podobne słowa w usta innego, anonimowego templariusza.
Kto pokonał templariuszy?
Nikt w bitwie. Król ich aresztował, papież rozwiązał zakon zarządzeniem, nie skazując go, a druga bulla przekazała majątek, z wyjątkiem Kastylii, Aragonii, Portugalii i Majorki, które papież wyłączył z nazwy.